Unia Europejska
Definicja
Unia Europejska (w skrócie UE) jest supranacjonalnym i międzyrządowym organizmem politycznym i gospodarczym, skupiającym 27 państw członkowskich Europy. UE posiada własne instytucje, prawo zwane prawem unijnym, wspólną walutę – euro – oraz jednolitą politykę zagraniczną i bezpieczeństwa. Głównym celem Unii jest zapewnienie gospodarczej stabilności, promocja pokoju oraz zwiększenie współpracy międzynarodowej w śród państw europejskich.
Historia
Geneza Unii Europejskiej sięga po II wojnę światową, kiedy to w 1949 roku powstała Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OWGR), a w 1951 roku utworzono Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS).
Traktaty założycielskie
- Traktat o Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej (Traktat Rzymski, 1957) – powstanie EWG.
- Traktat z Maastricht (1992) – formalne utworzenie Unii Europejskiej oraz wprowadzenie trzech filarów: wspólnoty, wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz współpracy w wymiarze sprawiedliwości i spraw wewnętrznych.
- Traktat z Lizbony (2009) – reformy instytucjonalne, wzmocnienie roli Parlamentu Europejskiego oraz wprowadzenie stałego przewodniczącego Rady UE.
Instytucje UE
System instytucjonalny UE składa się z sześciu głównych organów:
- Komisja Europejska – organ wykonawczy, proponuje akty prawne i nadzoruje ich realizację.
- Parlament Europejski – organ ustawodawczy wybierany w wyborach bezpośrednich.
- Rada Europejska – spotkania przywódców państw członkowskich, określają ogólny kierunek polityki UE.
- Rada Unii Europejskiej (zwane potocznie „Rada”) – reprezentuje rządy państw członkowskich w procesie legislacyjnym.
- Trybunał Sprawiedliwości UE – zapewnia jednolitą interpretację i stosowanie prawa unijnego.
- Europejski Rad Finansowy – koordynuje budżet i politykę gospodarczą UE.
Państwa członkowskie
Obecnie UE liczy 27 państw członkowskich. Poniżej znajduje się ich lista ze wskazaniem roku przystąpienia (linki prowadzą do artykułów o poszczególnych krajach):
- Austria – 1995
- Belgia – 1958
- Bułgaria – 2007
- Chorwacja – 2013
- Cypr – 2004
- Czechy – 2004
- Dania – 1973
- Estonia – 2004
- Finlandia – 1995
- Francja – 1958
- Grecja – 1981
- Hiszpania – 1986
- Holandia – 1958
- Irlandia – 1973
- Litua – 2004
- Luksemburg – 1958
- Łotwa – 2004
- Malta – 2004
- Niemcy – 1958
- Polska – 2004
- Portugalia – 1986
- Rumunia – 2007
- Słowacja – 2004
- Słowenia – 2004
- Szwecja – 1995
- Węgry – 2004
- Włochy – 1958
Zakres kompetencji
Unia Europejska posiada wyodrębnione dziedziny, w których ma pierwszeństwo przed prawem krajowym:
- Wspólna polityka handlowa i rolnicza
- Wspólna polityka konkurencji
- Swoboda przepływu towarów, usług, osób i kapitału (cztery swobody)
- Polityka ochrony środowiska i zmiany klimatu
- Polityka energetyczna i badawczo‑rozwojowa
- Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony
- Współpraca w zakresie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych
Budżet
Budżet UE na rok 2024 wynosi około 1,1 biliona euro i finansuje m.in. rolnictwo (wspólna polityka rolna), strukturalne fundusze rozwoju, badania naukowe (program Horizon Europe) oraz politykę zagraniczną.
Wyzwania i perspektywy
Unia stoi wobec szeregu wyzwań: Brexit i proces wycofywania się Wielkiej Brytanii, migracje, kryzys energetyczny, transformacja cyfrowa oraz potrzeba dalszej integracji obronnej. Jednocześnie UE dąży do zwiększenia roli globalnego gracza, wspierania zrównoważonego rozwoju oraz wzmocnienia spójności społecznej wśród państw członkowskich.
Bibliografia
Źródła wewnętrzne encyklopedii: